Vertrouwvol een nieuwe tijd voorbereiden
 

Galileeërs, wat staan jullie naar de hemel te kijken? De vraag die Lucas in de mond van de engelen legt, is vreemd, want hij heeft net zijn eerste boek (evangelie) beëindigd met een blij relaas van de Hemelvaart: Jezus zegent de leerlingen terwijl hij opstijgt naar de hemel. En die leerlingen gaan blij en gelukkig naar Jeruzalem terug waar ze zich wijden aan gebed. Waarom in het tweede boek (de Handelingen der apostelen) een nieuwe versie van de Hemelvaart, geschreven met de uitdrukkelijke vermaning niet naar de hemel te blijven kijken?

Het tijdsgebeuren was inderdaad sterk veranderd. Christenen hadden het niet gemakkelijk. Ze werden maatschappelijk achtergesteld, soms zelfs vervolgd. Het eerste enthousiasme was voorbij. Christenen werden ontmoedigd, voelden zich bedreigd, merkten dat ze onderling nogal verschilden in hun geloof. De jonge Kerk was op zoek naar haar tweede adem. Sommigen verwachtten vurig dat Jezus vlug terug zou komen en verwachtten dit moment door in gebed samen te blijven. Anderen werden pessimistisch en geloofden dat alleen een reactie van boven de wereld kon redden. Een fundamentalistische, passieve houding. De oproep van de engelen is precies hiertegen gericht: men moet altijd zijn verantwoordelijkheid blijven opnemen.

Wat daar gebeurde is zo herkenbaar in onze tijd. Ontgoochelingen zijn er meer dan genoeg, zowel binnen als buiten de Kerk. Tegelijk staat onze samenleving voor enorme uitdagingen. Wanneer ik het bekijk vanuit mijn situatie van hulpverlener moet ik vaststellen dat er nooit meer instanties in het leven werden geroepen om psychische en sociale noden te lenigen. Voor elke probleemgroep staan professioneel opgeleide hulpverleners gereed, alleen is de toevloed zo groot dat net als in het verkeer elke nieuwe weg het probleem slechts uitstelt. Indien aan de basis niets verandert, is al die goedbedoelde hulp slechts een plaaster op een houten been. Mijn persoonlijke idee is dat we meer dan ooit behoefte hebben aan een coherente visie op leven en samenleven waarin de meerderheid zich kan herkennen. Een visie voorbij concrete godsdiensten en levensbeschouwingen, die een antwoord biedt op een onhoudbare, scheef gegroeide vrijheidsdrang, die in losgeslagenheid is ontaard. We hebben behoefte aan een handvest waarin iedereen die met beleid en leiding te maken heeft, zich kan herkennen. En wij christenen zouden de moed moeten hebben om in dat opzicht een eerste stap te zetten.

De Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer dacht tijdens zijn gevangenschap door de nazi’s aan een areligieus christendom. Een christendom dat zich van allerlei tijdsgebonden denkpatronen durfde ontdoen om zo de zuivere intenties van het evangelie te verhelderen. "(We mogen) de geseculariseerde mens niet omlaag halen, maar hem in zijn beste kwaliteiten met God confronteren" schreef hij (Verzet en Overgave p. 289) "Hoe spreken we ‘werelds’ over God (misschien kunnen we er niet eens meer over ‘spreken’ zoals tot nu toe), hoe zijn we christen op een ‘areligieus - wereldse’ manier?" (ibid. p.234)

Om dat te realiseren denk ik dat we uit onze structuur en organisatie moeten durven stappen om zo een gesprek met de andersdenkende aan te gaan. Niet passief afwachtend zoals die eerste christenen in de tijd van Lucas, maar op twee fronten agerend: enerzijds door onszelf van allerlei ballast te ontdoen, die door de eeuwen de boodschap heeft bezwaard en vertekend. En anderzijds door onszelf met grote bescheidenheid in dienst stellen van iets dat we zelf niet in handen zullen hebben.

Was het niet tekenend dat diezelfde Bonhoeffer in een andere brief schrijft: "Ik vraag me dikwijls af, waarom mijn ‘christelijk instinct’ me vaak eerder drijft naar de mensen zonder religie dan naar de religieuze" (Verzet en Overgave p. 235). Alsof hij intuïtief aanvoelde dat een nieuwe tijd voor de deur stond.

Tegenover de pessimisten en fundamentalisten plaatst Lucas een heel andere visie. Christenen moeten anders leren wachten, anders om zich heen leren kijken, ze moeten leren op een andere manier met het weggaan van Jezus om te gaan. Dat is anders dan onze ouders en grootouders met hun geloof omgingen. Anders ook dan tijdens en na het Tweede Vaticaans Concilie toen de Kerk zichzelf zocht te vernieuwen. We staan voor grote uitdagingen waarbij we niet moedeloos naar boven mogen staren, maar op een vertrouwvolle manier in bescheidenheid een nieuwe tijd moeten voorbereiden. Dat is voor mij de boodschap van Hemelvaart en het perspectief naar een nieuw Pinksteren.

Marcel Braekers o.p.