De kracht van het kruis
 

In het Johannesevangelie is Nikodemus de eerste geloofskandidaat die in het donker van de nacht naar Jezus toegaat omdat hij er niet op gesteld is dat zijn joodse medebroeders het te weten komen. Wat hij dan te horen krijgt is dat hij zich een andere manier van denken en leven eigen moet maken. Hij moet herboren worden. Maar wat is dat, ‘herboren’ worden? Het is doordringen tot een dieper bewustzijnsniveau. Een mens is meer dan zijn denken en zijn gevoelens. Hij is ook meer dan zijn wonden en zijn kwetsuren. Er is een diepere innerlijke beleving mogelijk waarbij men zich ingeweven en geborgen weet in het grote mysterie dat het leven zelf is. Herboren worden is tuimelen, kantelen in dat mysterie dat ons overstijgt en dat wij God hebben leren noemen.

Als wij daar als rationeel denkende mensen over spreken, gebruiken wij woorden die, eerder dan een ervaring uit te drukken, verwijzen naar iets dat buiten ons bestaat en waarbij dan het gevaar bestaat dat we vastlopen in de voorstellingen die wij er ons van maken.

Een recent voorbeeld is wat zich de laatste maanden in Engeland afspeelt rond het al of niet bestaan van God. Er rijden bussen rond met de slogan: ‘God bestaat niet.' En dan, als reactie daarop, bussen met de tegenovergestelde bewering! In zo’n discussie zou je dan evengoed kunnen zeggen: we leven in een democratische samenleving, laten we stemmen of God nu al dan niet bestaat. En als de meerderheid, 50 +1, beslist ‘God bestaat niet’, dan is God weggestemd en bestaat hij niet. Dat heeft toch geen zin. Je kunt over God niet spreken als een object of een wezen dat je buiten jezelf plaatst, zoals de bank of de stoel die hier tegenover mij staan. In die betekenis bestaat God niet. God is aanwezig of afwezig naargelang je hem binnenlaat of uitsluit. Het heeft alles te maken met een gelovig besef dat wijzelf niet aan de oorsprong staan van ons bestaan, maar uiteindelijk gedragen worden binnen een groot geheim dat liefde is.

Op een geboortekaartje schreven ouders: ’Stel geen vragen. Eens zal je weten dat aan de oorsprong van je leven liefde stond’.*

God heeft ons het eerst liefgehad, zegt Sint-Jan.

Als er iemand geweest is die als geen ander dit heel bewust ervaren en beleefd heeft, is het Jezus geweest. Hij voelde zich zo één met de Vader, dat hij Gods Zoon wordt genoemd. In zijn bevrijdend en genezend optreden laat hij ons het gelaat zien van een God die liefde is. En toch, juist vanwege die bewuste keuze voor de Vader en voor het welzijn van de mens, werd hij geliquideerd en aan het kruis genageld. In een zekere zin zou je kunnen zeggen dat liefhebben en lijden van elkaar niet te scheiden zijn.

De mensen die je het nauwst aan het hart liggen en in wie je het meest geïnvesteerd hebt, je kinderen of je partner, vriend of vriendin, worden het zwaarste kruis om dragen als je moet vaststellen dat de opvoeding of de relatie mislukt. Het doet pijn geliefde mensen te zien wegkwijnen door tegenslag of ziekte. Niet alles lukt in het leven. Het leven bestaat uit lukken en mislukken. En mislukkingen zijn jammer genoeg dikwijls onze eigen schuld.

Misschien hebt u al eens de bedenking gemaakt: waarom moet het kruisbeeld nu toch zo centraal staan in het christendom? Niet omdat wij, christenen, het lijden verheerlijken, zeker niet. Maar omdat wij het kruisbeeld zien als het symbool van een liefde tot het einde toe, tot in de dood. Het kruis is het teken van de zelfgave van Jezus tot het uiterste. Daarom kijken we op naar het kruis.

Dokter Jan Vermeire, de stichter van Poverello, was van de kerk vervreemd tot op het moment dat hij dan toch eens de kerk binnenliep om de pastoor een plezier te doen. De pastoor kondigde aan dat hij ging preken over het lijden. En Jan Vermeire dacht bij zichzelf: wat kan die man mij daarover vertellen? Ik, die als dokter zoveel mensen in hun stervensproces heb bijgestaan? De pastoor nam een kruisbeeld en zei: ik ga maar alleen dit zeggen: maak het enkele minuten stil en denk dat die man uit liefde voor ons gekruisigd werd. En als in een flits voelde Jan Vermeire zich van binnenuit gegrepen. Kort daarop trok hij naar de Marollenwijk in Brussel en stichtte er Poverello, een tehuis waar daklozen en arme mensen eten en onderkomen vinden.

De kracht die van het kruis uitgaat als teken van een onvoorwaardelijke liefde is tot op vandaag een inspiratiebron waaruit mensen troost en moed putten en tegelijk ook op een bewonderenswaardige manier noodlijdende medemensen nabij willen zijn. Zuster Jeanne Devos die in India werkt voor rechtszekerheid voor huisslavinnen is zo iemand. Een moedige vrouw die opkomt voor mensen zonder stand of aanzien. Het is voor die mensen dat Broederlijk Delen dit jaar onze steun vraagt. Broederlijk Delen gaat dit jaar onder de slogan: ‘Tilak heeft ook talent’, en Tilak staat voor al die mensen die uitgebuit worden en slachtoffers zijn van onrechtvaardige structuren in de Indische maatschappij.

* Ontleend aan een preek van Antoine Rubbens

Gerard Braet o.p.