Het gezin geëerd
 

Jozef, Maria en Jezus worden de Heilige Familie (met hoofdletters) genoemd. Alle drie worden ze afgebeeld met een gouden aureool rond hun hoofd. Maar het evangelie dat we vandaag lezen tekent een ander beeld. Jezus wordt met de dood bedreigd en Jozef moet met het kind en zijn moeder snel op de vlucht slaan om eraan te ontsnappen. Als ze ergens model voor staan, dan is het voor de vele duizenden gezinnen die vandaag op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, de gezinnen die ontheemd in vluchtelingenkampen of asielcentra moeten leven, de gezinnen die in vreselijke omstandigheden zijn uiteengerukt. Hoe kunnen we met dit evangelie in de hand van deze viering op de laatste zondag van het jaar een feest maken dat het christelijk gezin in de verf zet?

De evangelist was het te doen om Jezus. Hij wilde uitbeelden wie hij was. We kunnen er niet naast kijken: er zitten in zijn verhaal opvallende parallellen met het levensverhaal van Mozes. Zoals eertijds Mozes werd Jezus op een wondere wijze gered uit de moordzuchtige handen van een despoot. Mozes trok met het Joodse volk weg uit Egypte, bevrijd uit de slavernij. Jezus keerde terug uit Eyypte, als de nieuwe Mozes die de mensen zou bevrijden van alle kwade en verdrukkende machten. Een oud verhaal kreeg een nieuwe actualiteit, noteert Matteüs: 'Uit Egypte heb ik mijn zoon geroepen' (Hosea 11,1). Nu was het niet het volk dat uit de slavernij werd weggeroepen, maar Jezus die in de gestalte van Gods zoon het nieuwe volk van God tot leven zou wekken.

Het is dankzij Jozef en Maria dat Jezus geworden is wie hij was. Zij hebben hem opgevoed, zijn karakter gevormd, zijn kijk op het leven mee bepaald. Matteüs zegt er niets over, maar we mogen aannemen dat ze het gedaan hebben op de manier die beschreven wordt in de aanbevelingen van de brief aan de Kolossenzen. "U moet zich kleden in tedere ontferming voor elkaar, in goedheid, bescheidenheid en geduld. Verdraag elkaar en vergeef elkaar. En bovenal, kleed u in de liefde, de band van de volmaaktheid." Dit laat zich ook lezen als een mooie tekening van het ideale gezin in de eerste christelijke eeuw.

Uit de bevindingen van het jongste grootschalig onderzoek van de zogenaamde trendwatchers in België en Nederland blijkt een opvallend hoge (her)waardering van het gezin. Het meest opvallende is dat vooral jongeren een verrassend grote waarde hechten aan een gezin waarin vaste regels gelden en de ouders strenger optreden. Wellicht omdat zij het sterkst lijden onder het gemis van een duurzaam gezinsleven. Omdat ze vinden dat ze door hun ouders te zeer in de steek worden gelaten.

Het ideale gezin bestaat niet en heeft waarschijnlijk nooit bestaan, want mensen zijn nu eenmaal mensen. Zelfs niet één heilige is zonder gebreken. Maar dat niet alleen. Er is niet alleen de zwakheid van mensen die zich met elkaar verbonden hebben maar hun samenleven laten verloederen, elkaar het leven zuur maken en de onderlinge trouw niet volhouden. Er zijn veel mensen die moeten leven in omstandigheden waarin hun verlangen naar een leefbaar en duurzaam gezinsverband geen kansen krijgt. Hun inspanningen breken stuk op harde feiten. Ze zijn op de dool, ze zijn onder de armoedegrens gezakt of geraken er niet bovenuit, ze kunnen geen gezin behoorlijk in leven houden, ze kunnen zich geen kinderen veroorloven. Er is niet veel verbeeldingskracht nodig om zich een idee te vormen van de vele soorten huwelijksellende die schuilgaat achter de droge cijfers over de omvang van de armoede in het rijke Vlaanderen.

Christenen hebben eigen redenen om het zogenaamd traditionele gezinsmodel tegen de heersende tijdgeest in te blijven verdedigen. Maar ze moeten dan ook alles doen wat in hun bereik ligt om het levensvatbaar te houden. Het duurzame gezin is de hoeksteen van een gezonde samenleving. Een grote waarheid, zegt men dikwijls. Maar als we er echt van overtuigd zijn, mag het niet bij woorden blijven. De liefde, volgens de brief aan de gezinnen van de Kolossenzen de band van de volmaaktheid, de ziel die de andere kwaliteiten van de onderlinge relaties tot leven brengt, moet zich een lichaam kunnen geven. Een huis om in te wonen, de nodige middelen om het in te richten en de huishouding te beredderen, om kinderen naar behoren te kunnen opvoeden. Een veilige leefomgeving. Om het puur zakelijk te zeggen: er kan geen echtelijke en ouderlijke liefde duurzaam tot leven komen zonder het draagvlak van een goed ontwikkeld woningbeleid, een degelijk gezinsbeleid, een systeem van goed georganiseerde gezinshulp.

Nu kunnen we niet beweren dat van dit alles geen werk wordt gemaakt. Maar misschien wel dat men de prioriteiten zou moeten verleggen. Bijvoorbeeld naar het verhelpen van de schrijnende gezinsarmoede. Een discussie hierover zou in een preek misplaatst zijn. Maar het feest van de Heilige Familie moet voor christenen wel een gelegenheid bij uitstek zijn om de problemen van gezinnen in nood helemaal vooraan te plaatsen in alles wat hen bekommert.

J. Andersen