Niet als wezen achtergelaten
 

Vandaag wordt uit het Johannesevangelie een tweede stuk van Jezus' afscheidrede op het Laatste Avondmaal gelezen. Het eerste kon u vorige zondag horen. U herinnert zich dat zijn leerlingen helemaal van slag waren. Wat gaat er met ons gebeuren als hij weg is? De verwachtingen die hij bij hen had opgeroepen, waren verpulverd. Denk aan hun onderling geruzie destijds over de beste postjes in het toekomstig koninkrijk (Matteüs 20,20-28). Ze zaten daar samen bang te wezen met een dreigend zwaard van Damocles boven het hoofd. Hoe gaat de overheid reageren als we ons op straat vertonen? We staan immers bekend als medeplichtigen van Jezus, die straks als onruststoker zal worden aangehouden en geëxecuteerd. En voorzover ze nog geloofden in wat hij had verkondigd heeft - wat moesten ze ermee? Die boodschap verder uitdragen? Daar voelen ze zich niet toe in staat. Dat blijkt o.m. uit hun reactie na de verrijzenis: zodra de hetze rond Jezus wat bekoeld was, hebben ze een punt gezet achter hun Jezustijd en zijn ze naar hun oude stek teruggekeerd. Ze zijn weer doodgewone beroepsvissers geworden (Johannes 21,1-14). Dat alles moeten we in gedachten houden om het evangelie van deze zondag te begrijpen.

Op het afscheidsmaal met zijn leerlingen had Jezus met hen te doen. Hij sprak hen troostend toe: Nee, ik laat jullie niet als wezen achter. Ik zal mijn Vader vragen jullie een andere helper te sturen. Hij zal altijd bij jullie blijven.

Niet dat die woorden op dat moment veel indruk maakten. Hun betekenis zou pas later tot hen doordringen, als ze de impact ervan aan den lijve ondervonden. Waar ze zich nú niet toe bekwaam achtten - namelijk Jezus' boodschap zelfstandig uitdragen - konden ze tot hun verrassing dán plots wel. En ze deden het ook. Met verve. En dat dankzij 'de Geest van de waarheid', de beloofde en met Pinksteren gezonden Helper.

In het Grieks wordt die Geest 'Paraklètos' genoemd. Dat is een term uit de gerechtswereld en betekent zoiets als een bemiddelaar, iemand die je bijstaat als je in een lastig parket zit, een advocaat zeg maar. Die Geest is niet zomaar een 'hulpje', eerder een stimulator, iemand ook die je oppept zodat je tot inzicht komt in wat je te doen staat, die je attent houdt om te horen wat er gehoord moet worden, je aanmaant te zeggen wat gezegd moet worden en doet doen wat er gedaan moet worden. Zo brengt die Parakleitos, door jouw zeggen en doen, de waarheid aan het licht. De Geest van waarheid dus. Want 'waarheid' is hier geen verstandszaak, geen geloofsleer, niet het 'kennen van 'waarheden'; maar een waarheid die gedaan dient te worden. Het gaat om inzicht dat al doende groeit.

Om welke waarheid gaat het? De waarheid omtrent de persoon van Jezus. Hij is de Weg die naar God leidt. Die weg moesten de leerlingen gaan zonder bang te zijn dat ze zouden struikelen. Hij is de Waarheid; hem moeten ze vasthouden zonder bang te zijn dat hij hen zal misleiden. Hij is het Leven; leven vanuit hem is een leven dat sterker is dan de dood.

En de garantie voor dit alles: "Wie mij liefheeft, zal ondervinden hoe de Vader hèm liefheeft".

"Wie Mij liefheeft"... Wie heeft Jezus lief? Antwoord van onze lezing: "Wie zich aan mijn opdracht gebonden weet en haar ter harte neemt" (v. 21). Wie hieruit meent te moeten concluderen dat Jezus liefhebben een kwestie is van gehoorzaamheid aan opdrachten en geboden, heeft het verkeerd voor. Want in de eerste zin van onze evangelietekst draait Jezus de zaken om: liefhebben staat voorop en de rest volgt vanzelf: "Als jullie mij liefhebben, zul je ter harte nemen wat ik jullie opdraag" (v.15).

Waar het dus echt om gaat, dat is de prioriteit van de liefde - liefde zoals Jezus die heeft voorgeleefd. Liefde die geboden en richtlijnen respecteert maar ze niet verabsoluteert. Geen slaafse gehoorzaamheid aan wetten en regels. Voor Jezus was het bijvoorbeeld evident dat hij op de sabbat mensen mocht genezen. Niet omdat hij het gebod om de sabbatrust te respecteren onzin vond, maar omdat hij van oordeel was dat het gebod van de liefde voorrang heeft. Jezus keurde overspel niet goed, maar hij keek de overspelige vrouw aan met ogen van liefde, en dus zei hij: "Ik veroordeel u niet maar ga heen en zondig niet meer".

Via zijn manier van liefde doen, ontdekken wij wat Jezus liefhebben ten diepste inhoudt: Doen wat in je mogelijkheden ligt om, wie je levenspad kruist, te waarderen, te respecteren, te laten openbloeien... Geen opdracht die met hoofdletters wordt geschreven, maar een die begint in je alledaagse leven. De eigenheid van je partner eerbiedigen in plaats van hem of haar naar je hand te willen zetten; openstaan voor de specifieke talenten van je kinderen, ook als die een andere richting uitgaan dan wat je voor hen gedroomd hebt; je ouders nemen zoals ze zijn, ook met hun soms overdreven zorgzaamheid en beperktheden; niet zagen of zeuren over buren, collega's, vrienden of kennissen; niet kwaadspreken, niet roddelen, weg met alle vooroordelen... Maar wel bruggen slaan over onze privé-ommuring heen..., over de muren die we optrokken om ons eigen persoontje veilig te stellen, om mensen beneden onze stand weg te houden, om de eigen cultuur te vrijwaren tegen vreemde inbreng - alsof 'vreemd' synoniem is van minderwaardig.

Daarover en over nog veel meer gaat het als Jezus aan zijn apostelen en aan al wie in zijn spoor wil treden, de 'Geest van waarheid' beloofde. Diens hulp heb je nodig om te kunnen uitstijgen boven eigenbelang, boven je egowereldje, zodat je anderen met ogen van liefde kunt aankijken. Elkaar liefhebben zoals Jezus ons liefheeft - inclusief kleinmenselijkheid en bekrompenheid - zonder je te laten leiden door voorkeur, sympathie of relaties; zonder mensen in hokjes te klasseren op basis van godsdienst, ras, huidskleur of hoofddoek.

Daartegenover staat de kille wereld van zelfgenoegzaamheid, van zakelijkheid, nuttigheids- en marktgericht denken die geregeerd wordt door de wetten van geld en profijt. Daar - en onze evangelietekst laat er geen twijfel over bestaan - daar kan de 'Geest van waarheid' niet komen. Daar kent men hem niet, daar kan hij niet ontvangen worden omdat men daar andere omgangsnormen hanteert, andere dan de liefdesnorm waar Jezus voor stond.

Marc Christiaens o.p.