Onkruid en tarwe
 

Waarom vertelde Jezus, volgens Matteüs, de gelijkenis van de tarwe en het onkruid? Omdat zijn tijdgenoten, ook de leerlingen, maar vooral de Farizeeën en tempelpriesters, zich ergerden aan zijn manier van doen. Hij ging aan tafel met zondaars en tollenaars. Maakte hij dan geen onderscheid tussen goeden en slechten? Jazeker! In zijn strafrede tegen de Farizeeën ging hij hevig tekeer. Hij schold hen uit voor ‘addergebroed’ en ‘witgekalkte graven’. Als hij zag hoe ze van het tempelplein een koophal maakten, ranselde hij met een zweep de geldwisselaars en de andere marktkramers de tempel uit. Jezus was geen zacht lammetje. Geen gemakkelijk doetje. Hij wist al te goed wat goed en slecht was. Hij sprak het uit en trad er tegen op. Waarom zouden wij dan het onkruid niet mogen uitroeien?

Willen we niet allemaal een ‘zuivere’ wereld? Is ‘etnische zuivering’ verkeerd? Jezus wist ook maar al te goed hoe gevaarlijk het is, als het onderscheid tussen goed en kwaad aan het oordeel van mensen wordt overgelaten. Het werk van zuivering is echt niet in goede handen bij mensen! ‘Etnische zuivering’ wordt dan al gauw: ‘genocide’ Jezus riep op tot reserve, voorzichtigheid en nuancering in ons oordeel over mensen.

Er gebeurt kwaad dat iedereen doet recht veren omdat het zo vreselijk is en alle normen en waarden plat slaat. We moeten dan spreken en er tegen te keer gaan: Pedofielen die onschuldige kinderen verkrachten en vermoorden, mensenhandelaars die meisjes uit arme landen bedriegen met loze beloften en ze in de prostitutie dwingen, soldaten die straatkinderen ontvoeren om ze tot kindsoldaten op te leiden. Al die mensen kunnen we toch niet ongemoeid laten!

Maar het kan ook voor sommigen, soms voor hele volkeren, minder duidelijk of niet duidelijk zijn wie het best als onkruid verdelgd wordt. In de Middeleeuwen en nog lang daarna heeft de inquisitie heksen en ketters als onkruid, op de brandstapel gebracht. De aangestelde kerkelijke rechters (waaronder heel wat dominicanen) wezen het onkruid aan en de burgerlijke autoriteiten trokken het uit met man en macht. Pausen en koningen hebben christelijke, Spaanse conquistadores in de 16de eeuw gezegd dat Indianen eigenlijk geen mensen waren; je kon ze behandelen als dieren. Pater Montesinos, Bartolomé de las Casas en andere dominicanen hebben, met gevaar voor eigen leven, hartstochtelijk gepreekt voor de menswaardige bejegening en het welzijn van de Indianen.
De christelijke kruisvaarders zagen de moslims als vijanden van God en die kregen geen respijt. In de zeeslag van Lepanto, op 7 oktober 1571, verloren naar schatting 24.000 Turken het leven. De overwinning werd triomfantelijk gevierd door de christenen. Paus Pius V had opgeroepen om de rozenkrans te bidden. De Ottomanen waren verslagen dankzij Maria. De moeder van Jezus in militaire dienst! De paus stelde op 7 oktober het Rozenkransfeest in en de maand oktober werd Rozenkransmaand.

In onze tijd hebben de Amerikanen hun soldaten in Vietnam zo gebrainwasht en gedrogeerd, dat de Vietcong-rebellen gezien werden als vuile, verderfelijke ‘spleetogen’ en als onkruid moesten vernietigd worden. Voor de Nazi’s waren Joden schadelijk onkruid. De Tutsi’s in Rwanda waren voor de Hutu’s kakkerlakken . Veel etnische groepen in ex-Joegoslavië werden even wreed uit het leven gebannen. Weg met hen!

Er is kwaad dat alle verbeelding tart en miljoenen onschuldige mensen het leven heeft gekost. Het kwaad onder Stalin, Hitler, Mao en andere dictators, het kwaad dat nu gebeurt in Oost-Congo, Darfour, Irak, en op vele plaatsen in onze wereld. We klagen het aan, het snijdt ons door het hart, maar we staan machteloos om het te verhinderen of te stoppen. Dit soort kwaad heeft enorme politieke, economische, financiële, sociale, globaliserende krachtimpulsen die ons overrompelen en waartegen de goede wil van velen een peulschil is. De uitspraak van de knechten in de parabel, die het onkruid willen uitroeien, wordt dan een lachertje. Alleen de grote wereldorganisaties kunnen eventueel ‘grote middelen’ inzetten om het tij te doen keren. De vraag is dan nog of die ‘middelen’ de juiste en dus de goede zijn.

Ook op het kleinschalige vlak van het persoonlijke en de tussenmenselijke relaties zijn onkruid en tarwe zomaar niet duidelijk te scheiden. Wat edelmoedigheid lijkt, kan in feite hooghartigheid zijn, omdat men zich boven de ander verheven en beter voelt. Verdraagzaamheid kan geestelijke luiheid zijn. Liefde kan bezitsdrang zijn. Omgekeerd kan een ogenschijnlijk hard en onverschillig mens onverwacht blijk geven van tedere beminnelijkheid. Zoals onkruid en tarwe vervlochten zijn, zo zijn goed en kwaad onlosmakelijk vervlochten in één mensenhart. Wie het slechte wil verwijderen uit een mens, neemt het risico ook het goede te vernietigen.
Als kind moest ik dikwijls onkruid wieden in de tuin, en het overkwam me regelmatig dat ik ook goede plantjes mee uittrok. Het is zo riskant de vinger op de wonde van het kwaad te leggen! Het kostelijkste koren op de akker van de wereld werd uitgerukt door ‘dienaren van God’: tempelpriesters en Farizeeën die er heilig van overtuigd waren dat het schadelijk onkruid was. Sommigen dachten zelfs dat Jezus van de duivel bezeten was, staat er in het evangelie. Wat een geweldige waarschuwing voor ons, om mensen zomaar te oordelen, en in goede en slechte ‘blokken’ op te delen.

Blokrijden is goed als het heel druk is op de autowegen naar de kust. Blokdenken in zwart-wit is funest. Wij, mensen, zijn schakeringen van grijs. Moraalridders, kwezels en inquisiteurs menen het zwart van het wit te kunnen scheiden. Ze zijn agressief en ongeduldig. Maar geloven is altijd geloven in verandering, in ommekeer. In het koninkrijk van God mag je je medemens niet afschrijven. Hij of zij moet tot wasdom kunnen komen. Altijd al zijn brandnetels als onkruid gezien. Tegenwoordig maakt men er heilzame soep van. Kamille in de tuin werd ook uitgerukt. Men maakt er nu rustgevende thee van.

Jezus wijst ons naar een liefdevolle en geduldige God, die zijn zon laat opgaan over goeden en kwaden. Het zou er anders aan toe gaan in de menselijke relaties indien we het uiteindelijke oordeel over elkaar aan God zouden overlaten!

Rob Moens o.p. Genk